De Nederlandse melkveehouderij draait op de wereldmarkt. Wordt er meer melk geproduceerd, dan daalt de prijs. Wie de kostprijs laag houdt en veel produceert, kan toch verdienen. En melk produceren in Nederland is duur. Een boer probeert daarom zoveel mogelijk melk uit elke koe te halen. Die druk is de motor van de sector, en het is de koe die hem draaiende houdt.
Groter, maar niet beter voor de koe
Het aantal melkkoeien schommelt al jaren rond de anderhalf miljoen. Na de afschaffing van het melkquotum in 2015 groeide de veestapel snel, tot de overheid in 2018 met fosfaatrechten weer een grens trok. Intussen staan de koeien op steeds minder en steeds grotere bedrijven. Een gemiddeld melkveebedrijf telde in 2024 ruim 110 koeien, tegen 94 in 2017. En steeds meer koeien komen nooit meer buiten: in 2024 bleven ruim 460.000 melkkoeien permanent op stal, 12 procent meer dan een jaar eerder.
Kreupel
Volgens een overzichtsstudie van de universiteiten van Utrecht, Wageningen en Cornell uit 2025 loopt gemiddeld 28 procent van de melkkoeien in Noordwest-Europa kreupel. Op sommige bedrijven komt het nauwelijks voor, op andere loopt het op tot 60 procent. Harde betonnen stalvloeren en gebrek aan weidegang spelen een grote rol.
Die verschillen zeggen iets. Als het op het ene bedrijf wel lukt om kreupelheid te voorkomen en op het andere niet, dan is het geen onvermijdelijk lot van de koe. Het is een kwestie van huisvesting, management en vakmanschap, en daar schiet het op veel bedrijven kennelijk tekort.
Ontstoken
Een andere bekende kwaal is uierontsteking (mastitis). Een maat daarvoor is het celgetal: het aantal lichaamscellen, vooral witte bloedcellen, per milliliter melk. Hoe hoger het celgetal, hoe meer ontsteking in de uier. Melk mag in de EU tot 400.000 cellen per milliliter bevatten en toch geleverd worden. Dat een zekere mate van ontsteking dus als normaal geldt, zegt veel over de druk op de koe.
En niemand houdt het bij
Hoeveel Nederlandse koeien kreupel lopen, weet eigenlijk niemand. Er is geen landelijk systeem dat het bijhoudt. Het gemiddelde van 28 procent komt uit een verzameling losse studies uit heel Noordwest-Europa, verspreid over 25 jaar en gemeten op verschillende manieren. Of het in Nederland beter of slechter wordt, valt daaruit niet op te maken. Een sector die de melkproductie per koe tot op de liter registreert, maar niet bijhoudt hoeveel van die koeien pijn hebben bij het lopen, laat zien waar zijn prioriteiten liggen.
Waarvoor?
Hebben we al deze melk nodig? Nee. Ongeveer 70 procent van de Nederlandse zuivel gaat naar het buitenland. Om die productie te halen wordt krachtvoer geïmporteerd, waaronder soja uit Zuid-Amerika, waar de teelt bijdraagt aan ontbossing. Andersom produceren de koeien meer mest dan ons land kan verwerken, en sinds de Europese uitzondering voor Nederland (de derogatie) in 2026 is afgelopen, moet dat overschot tegen hoge kosten worden afgevoerd. Ook wordt melk verwerkt tot grondstof voor andere producten of gemengd met ingrediënten om een trendy smaakje te geven of de suggestie te wekken dat het gezond is.
Een doodlopende weg
Het platteland is verziekt met enorme loodsen en de overheid betaalt miljarden aan uitkoopregelingen om veehouders te laten stoppen. De weg van de grootschaligheid loopt dood. Elke subsidie die de sector kunstmatig in leven houdt, is uitstel van executie. Dat geld kan beter worden gestoken in de uitbreiding van de natuur en in boeren die met minder dieren een eerlijk bestaan willen opbouwen.
Reclame tegen beter weten in
Het is dus niet zo best gesteld met het imago van de melkveehouder. Reclamemakers proberen dat imago op te krikken. Kijk eens met de kennis van hierboven naar dit reclamefilmpje.
Oorspronkelijk geschreven door Marien Abrahamse (2010), in 2026 geactualiseerd.